Obavezivanje dobrovoljnim i pohvaljenim djelima te napuštanje pokuđenih djela

Moralna izgradnja

Još jedna polazna tačka jeste obavezivanje dobrovoljnim namazima i pohvalnim radnjama. Dobrovoljni namazi i sunneti su toliko važni da pojedini islamski pravnici napuštanje svih sunneta smatraju zabranjenim zbog toga što je takav čin dokaz omalovažavanja propisa časnog Vjerozakona.

Nekoliko korisnih saznanja:

a) Obavezivanje i istrajnost u vršenju dobrovoljnih namaza i pohvalnih djela imaju tri važna učinka:

1. Brišu čovjekove grijehe, kao što je Uzvišeni Bog rekao:

وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ

I obavljajte molitvu početkom i krajem dana, i u prvim časovima noći! Dobra djela zaista poništavaju loša… (Hud, 114)

U jednoj predaji se ističe da vjernikov namaz tokom noći uništava njegove dnevne grijehe.[2] U pojedinim predajama se naglašava da vitr-namaz iskorjenjuje grijehe.

2. Nadoknađuju manjkavosti i nedostatke nastale usljed nemara i propusta u izvršenju naređenih obaveza i dužnosti. Naprimjer, dobrovoljni namazi – naročito oni noćni – otklanjaju nedostatke dnevnih namaza, dok dobrovoljni post otklanja nedostatke ramazanskoga posta. Dobrovoljno udjeljivanje milostinje nadoknađuje manjkavosti u izvršenju materijalnih obaveza poput zekata i humsa (petine)... i postoji mogućnost da pohvalna djela utiču na sveukupno odstranjivanje nedostataka i manjkavosti svih vjerskih obaveza. Ukazat ćemo na nekoliko predaja koje se odnose na ovu temu:

Od Imama Bakira, mir neka je s njim, prenosi se da je rekao:

إِنَّمَا جُعِلَتِ النَّافِلَةُ لِیَتُمَّ بِهَا مَا یَفْسُدُ مِنَ الْفَریضَةِ

“Dobrovoljni namaz je ustanovljen kako bi njime bili nadopunjeni nedostaci obaveznog.”[3]

U drugoj predaji se navodi:

اِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وَ تَعَالَی أَتَمَّ صَلوةَ الْفَریضَةَ بِصَلوةِ النَّافِلَةِ.

“Plemeniti i Uzvišeni Bog je obavezni namaz upotpunio dobrovoljnim.”[4]

Ebu Hamza Somali kaže da je Imam, mir neka je s njim, rekao:

“‘Niti jedan namaz ne prihvata se bez prisustva srca.’ Rekoh: ‘Život za te dat ću, onda smo svi uništeni?’ Reče: ‘Ne, jer Uzvišeni Bog takve ibadete upotpunjuje dobrovoljnim namazima.’”[5]

3. Dovodi do približavanja Bogu, kao što je rečeno u Kur'anu:

تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ ۝ فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Bokovi njihovi se postelja lišavaju i oni se Gospodaru svome iz straha i želje klanjaju, a dio onog što im Mi dajemo udjeljuju. I niko ne zna kakve ih, kao nagrada za ono što su činili, skrivene radosti čekaju. (Es-Sedžde, 16)

Također je u Kur'anu rečeno:

وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَى أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا

I probdij dio noći u obavljanju dobrovoljnog namaza; možda te Gospodar tvoj za hvale dostojan položaj izabere. (El-Isra, 79)

U hadis-kudsiju Uzvišeni kaže:

...وَ مَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدٌ بِشَیْءٍ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَیْهِ وَ إِنَّهُ لَیَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنّافِلَةِ حَتَّی اُحِبَّهُ فَإذَا أَحْبَبْتُهُ کُنْتُ سَمْعَهُ الَّذي یَسْمَعُ بِهِ، وَ بَصَرَهُ الَّذي یُبْصِرُ بِهِ وَ لِسَانَهُ الَّذِي یَنْطِقُ بِهِ وَ یَدَهُ الَّتِي یَبْطِشُ بِها، إنْ دَعَانِي أجَبْتُهُ، وَ إنْ سَئَلَني أعْطَیْتُهُ...

“Nijedan rob Mi se neće približiti ničim Meni dražim od onoga što sam mu naredio, a dobrovoljnim namazom će Mi se, uistinu, toliko približiti da ću ga zavoljeti, a kad ga zavolim, postajem sluh njegov kojim čuje, vid njegov kojim vidi, jezik njegov kojim govori, i ruka njegova kojom grabi. Ako Me pozove, odazovem mu se, a ako od Mene zatraži, podarim mu.”[6] 

U drugoj predaji se kaže:

صَلوةٌ النَّوافِلِ قُرْبانُ کُلِّ مُؤمِنِ...

“Dobrovoljni namaz je sredstvo približavanja Bogu svakog vjernika...”[7]

Prenosi se da je Božiji poslanik, s.a.v.a., rekao:

أشْرافُ أُمَّتي حَمَلَةُ الْقُرآنِ وَ أصْحابُ اللَّیْلِ.

“Najčasniji ljudi mog ummeta su nositelji Kur'ana (hafizi) i drugovi noći (oni koji noću molitvu obavljaju).”[8]

b) Pohvalna djela i dobrovoljni namazi su korisni i učinkoviti samo ako su neprekidni i trajni, kao što je istaknuto i u predajama:

“Svako dobro djelo koje započnete činite barem jednu cijelu godinu”,[9] zato što to djelo ima uticaj kada traje.

U drugoj predaji se kaže:

“Istrajnost u dobrom djelu izvor je dobrih učinaka, kao što su odbacivanje loših djela, suzdržavanje od posrtaja i grijeha, dosezanje čvrstog ubjeđenja, želja za izbavljenjem, pokornost Milostivom Bogu, pohvala logike i dokaza, udaljavanje od šejtanovih nagovaranja, prihvatanje pravde i govorenje istine. Sve su to učinci koje pametan čovjek dobiva posredstvom istrajnosti u činjenju dobrih djela.”[10]

U još jednoj predaji o važnosti postojanosti i istrajnosti u činjenju dobrih djela prenosi se da je Imam Bakir, mir neka je s njim, uvijek govorio:

“Kada sebe naviknem na neko dobro djelo, volim istrajati u njemu. Ukoliko ga ne mognem učiniti tokom noći, nadoknadim ga tokom dana, a ukoliko mi izmakne tokom dana, nadoknadim ga tokom noći. Uistinu je Bogu najdraže ono djelo koje traje.”[11]

c) Svrha “obavezivanja dobrovoljnim namazima i pohvalnim djelima” nije da čovjek učini sva pohvalna djela, pošto takvo šta niti je moguće niti je dozvoljeno, budući da ni mogućnosti to ne dozvoljavaju, a ni ostale obaveze i odgovornosti čovjeku ne ostavljaju toliko vremena. Zapravo, svrha toga je da čovjek, u granicama individualnih i kolektivnih mogućnosti, odabere djela koja će činiti te da se obaveže da će ih činiti.

d) U časnoj vjeri snažnije su naglašeni određeni ibadeti, pohvalna djela, služenja, milostinja i lijepi sunneti, a životopisi vjerskih velikana i čistih Imama, mir neka je s njima, pokazuju da su se oni obavezivali ovim običajima, kao što su učenje Kur'ana, noćne molitve, šaputanja s Bogom u tminama noći (u trenucima kada su svi u snu), obavljanje obaveznih namaza čim bi nastupilo njihovo vrijeme, klanjanje pedeset i jednog rekata u toku cijelog dana, od kojih su sedamnaest obavezni, a ostali dobrovoljni – posebno noćnog namaza, dva dobrovoljna rekata jutarnjeg namaza i dva dobrovoljna rekata nakon jacije[12] – zatim stalno bivanje pod abdestom, poštivanje propisa i sunneta te prisustvo srcem u ibadetima, izvršavanje pratećih sadržaja namaza, stalno učestvovanje u obavljanju džume namaza i namaza u džematu, zadržavanje na kunutu i sedždama namaza, tri dana posta u svakom mjesecu, obilaženje mezara bogougodnika i šehida – posebno časnog Poslanika, s.a.v.a., i čistih Imama, mir neka s njima – iskreno oplakivanje prilikom svečanog obilježavanja žalosti za predvodnikom šehida Husejnom, mir neka je s njim, traženje zagovora od njega i ostalih Čistih, mir neka je s njima, čuvanje rodbinskih veza i pomaganje rođacima i siromašnima, darivanje hrane, širenje pozdrava selama, naročito među onima koji vole Poslanikovu porodicu, mir neka je s njima, istrajnost u obavljanju i učenju pojedinih virdova i zikrova, kao što su la ilahe ilallah i estagfirullahi ve etubu ilejh, te salavati na Muhammeda, s.a.v.a., i njegovu čistu porodicu, mir neka je s njima, te tesbih hazreti Fatime[13], mir neka je s njom, poslije svakog namaza i prilikom polaska na počinak. Pojedini velikani su naglasili da je stotinu puta reći la ilahe ilallah i sedamdeset puta estigfirullah nakon obavljenog jutarnjeg namaza, pod uvjetom da se to čini s predanošću i prisutnošću srca, provjereno, pa koliko je moguće treba se toga držati. Isto tako je poželjno proučiti deset puta la ilahe ilallahu-l meliku-l hakku-l mubin i sedam puta la havle ve la kuvvete illa billahi-l‘alijji-l ‘azim nakon sabaha i akšama.

U predajama je preporučeno učenje posljednja četiri ajeta sure El-Hašr, počevši od ajeta: Lev enzelna haze-l-Kur'ane, svakog jutra, te je naglašeno da je posebno dobro i korisno da se ovi ajeti uče na sedždi zahvale. Ovo je bilo poglavlje o pohvalnim radnjama u kojima je istrajavanje isprobano i korisno.


[1] Pisac Džavahira, Bog mu se smilovao, u poglavlju o sudu i svjedočenjima (sv. 41, str. 30) o pravednosti svjedoka kaže: “Neki islamski pravnici smatraju da se napuštanje svih sunneta i mustehaba, u slučaju kada to dokazuje omalovažavanje islamskih sunneta, kosi sa pravednošću.”

[2] Džami‘u ehadisi-l-ši‘a, sv. 7, str. 108.

[3] Džami‘u ehadisi-l-ši‘a, sv. 8, str. 116–118. Vitr-namaz se sastoji od jednog rekata koji se sa posebnim propisima obavlja na kraju dobrovoljnog noćnog namaza. Inače, noćni namaz se sastoji od jedanaest rekata, od kojih se osam rekata klanja s namjerom da se obavi dobrovoljni noćni namaz, dva rekata s namjerom obavljanja namaza zagovora (šef‘a), te jedan rekat s namjerom obavljanja vitr-namaza, i za njega slijedi nagrada, dok su njegovi učinci mnogobrojni.

[4] Džami‘u ehadisi-l-ši‘a, sv. 8, str. 116–118.

[5] Isto, str. 135.

[6] Džami‘u ehadisi-l-ši‘a, sv. 7, str. 99.

[7] Isto, str. 100.

[8] Isto, str. 102.

[9] Usuli Kafi, sv. 2, str. 82–83.

[10] Tuhafu-l-‘ukul, str. 14.

[11] Mustedrek, sv. 1, str. 75.

[12] Tumači Kur'ana kažu da se časni ajet: ...i molitvu u zoru, jer molitvi u zoru mnogi prisustvuju (El-Isra, 78), odnosi na dobrovoljne rekate jutarnjeg namaza koji su kod Boga primljeni.

[13] Tesbih hazreti Fatime, mir neka je s njom, podrazumijeva da se izgovori Allahu ekber 34 puta, el-hamdu lillah 33 puta i subhanallah 33 puta.

Zadnji put promjenjen: %AM, %18 %460 %2017 %10:%Okt

TPL_GK_LANG_LOGIN_POPUP

fb iconTPL_GK_LANG_FB_LOGIN_TEXT